فیه ما فیه

Q: این متن با چه چیزی آغاز میشود؟

با نیایش و نام خداوند شروع میشود و سپس ادامهٔ آن با نقل آیات و سخنان پیامبر پی گرفته میشود.

Q: نقش علم و معرفت در متن چگونه توصیف شده است؟

علم و معرفت، راه فهم حقیقت و رسیدن به راستی معرفی میشود و در کنار هدایت الهی، موجب استحکام ایمان میگردد.

Oct 17, 2026

Uploaded by dawugda

مجموعه‌ای از سخنان و روایت‌های منسوب به مولانا محمد بلخی با نگاهی تعلیمی و اخلاقی است. متن با آغاز نیایش و آیات و سپس نقل اقوال پیامبر، به موضوعاتی چون ایمان، حقیقت‌جویی، امید و توکل، و جایگاه علم و معرفت می‌پردازد. همچنین دربارهٔ مهربانی و قدرت خداوند و کارکرد هدایت برای آرامش دل سخن می‌گوید و راهکارهایی برای رهایی از ترس و گام برداشتن به سوی راستی ارائه می‌کند.

LanguagePersian

CategoryReligion & Spirituality

FormatPDF

Pages101

Reading Time4 h 15 min

AccessFree to download

مقدمه و نیایش

آیات و سخنان نبوی

حقیقت علم و معرفت

امید، ترس و هدایت

پندها و توصیه‌های اخلاقی

ﻫﻮ ۱۲۱ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻛﻠﻤﺎﺗﯽ ازﻛﻠﻤﺎت ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﺑﻠﺨﯽ ﻣﻮﻟﻮی ْ ﱠ ْ ﱠ ْﺑﺴﻢ اﻟﻠّﻪِاﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣِﯿﻢ ِ ِ ِ رَبﱢ ﺗﱢﻤِﻢْ ﺑﺎﻟْﺨَﯿْﺮِ ِ ﻗﺎل اﻟﻨّﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم ﺷَﺮﱡ اﻟْﻌُﻠَﻤﺎءِ ﻣَﻦْ زَارَ اﻟْﺎُﻣَﺮاءَ وَ ﺧَﯿْﺮٌ اﻟْﺎُﻣَﺮاءِ ﻣَﻦْ زَارَ اَﻟْﻌُﻠَﻤَﺎءَ ﻧِﻌْﻢَ اﻟْﺎَﻣِﲑُ ﻋَﻠﯽ ﺑَﺎب اﻟْﻔَﻘﲑُ وَ ﺑـﯩْٔﺲَ ِ ِ ْ َ َ ْ َاﻟﻔﻘِﲑُ ﻋَﻠﯽ ﺑَﺎب اﻟﺎﻣﯿﺮ. ِ ِ ِ ﺧﻠﻘﺎن ﺻﻮرت اﯾﻦ ﺳﺨﻦ را ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪﮐﻪ ﻧﺸﺎﯾﺪﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺰﯾـﺎرت اﻣـﲑ آﯾـﺪ ﺗـﺎ از ﺷـﺮور ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﻣﻌﻨـﯿﺶ اﯾـﻦﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻠﮏ ﻣﻌﻨﯿﺶ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﺮّ ﻋﺎﻟﻤﺎن آﻧﮑﺲ ﺑﺎﺷﺪﮐﻪ او ﻣﺪد از اﻣـﺮا ﮔـﲑد و ﺻـﻼح وﺳـﺪاد اوﺑﻮاﺳﻄﮥ اﻣﺮا ﺑﺎﺷﺪ و از ﺗﺮس اﯾﺸﺎن اوّل ﺧﻮد ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺑﻨﯿّﺖ آن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪﮐﻪ ﻣﺮا اﻣﺮا ﺻﻠﺖ دﻫﻨﺪ و ﺣﺮﻣﺖ دارﻧﺪ وﻣﻨﺼﺐ دﻫﻨﺪ ﭘـﺲ از ﺳـﺒﺐ اﻣـﺮا او اﺻـﻼح ﭘـﺬﯾﺮﻓﺖ و از ﺟﻬـﻞ ﺑﻌﻠـﻢ ﻣﺒـﺪّل ﮔﺸـﺖ و ﭼـﻮن ﻋـﺎﻟﻢ ﺷـﺪ از ﺗـﺮس وﺳﯿﺎﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﻣﺆدب و ﺑﺮ وﻓﻖ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﯽرودﮐﺎم و ﻧﺎﮐﺎم ﺑﺲ او ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺣﺎل اﮔﺮ اﻣﲑ ﺑﺼﻮرت ﺑﺰﯾﺎرت او آﯾـﺪ واﮔﺮ او ﺑﺰﯾﺎرت اﻣﲑ رود زاﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ و اﻣﲑ ﻣﺰور و ﭼﻮن ﻋﺎﻟﻢ درﺻﺪد آن ﺑﺎﺷﺪﮐﻪ او ﺑﺴﺒﺐ اﻣﺮا ﺑﻌﻠـﻢ ﻣﺘّﺼـﻒ ﻧﺸـﺪهﺑﺎﺷﺪ ﺑﻞ ﻋﻠﻢ او اوﻻ و آﺧﺮاً ﺑﺮای ﺧﺪا ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ و ﻃﺮﯾﻖ و ورزش او ﺑﺮ راه ﺻﻮاب ﻃﺒﻊ او آﻧﺴﺖ و ﺟﺰ آن ﻧﺘﻮاﻧﺪﮐﺮدن ﭼﻨﺎﻧﮏ ﻣﺎﻫﯽ ﺟﺰ در آب زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ و ﺑﺎش ﻧﺘﻮاﻧﺪﮐﺮدن و آن آﯾﺪ اﯾـﻦ ﭼﻨـﲔ ﻋـﺎﻟﻢ را ﻋﻘـﻞ و زاﺟـﺮ ﺑﺎﺷـﺪﮐـﻪازﻫﯿﺒﺖ او در زﻣﺎن او ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻨﺰﺟﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ و اﺳﺘﻤﺪاد از ﭘﺮﺗﻮ و ﻋﮑﺲ اوﮔﲑﻧﺪ اﮔﺮﭼـﻪ آﮔـﺎه ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﯾـﺎ ﻧﺒﺎﺷـﻨﺪاﯾﻦ ﭼﻨﲔ ﻋﺎﻟﻢ اﮔﺮ ﺑﻨﺰد اﻣﲑ رود ﺑﺼﻮرت ﻣﺰور ﺑﺎﺷﺪ و اﻣﲑ زاﯾﺮ زﯾﺮا درﮐﻞ اﺣـﻮال اﻣـﲑ ازو ﻣـﯽﺳـﺘﺎﻧﺪ و ﻣـﺪدﻣﯽﮔﲑدو آن ﻋﺎﻟﻢ ازو ﻣﺴﺘﻐﻨﯿﺴﺖ ﻫﻤﭽﻮ آﻓﺘﺎب ﻧﻮرﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﺎر او ﻋﻄﺎ و ﺑﺨﺸﺶ اﺳﺖ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻌﻤﻮم ﺳﻨﮕﻬﺎ را ﻟﻌﻞ و ﯾﺎﻗﻮت ﮐﻨﺪ وﮐﻮﻫﻬﺎی ﺧﺎﮐﯽ را ﮐﺎﻧﻬﺎی ﻣﺲ و زر و ﻧﻘﺮه و آﻫﻦ ﮐﻨﺪ و ﺧﺎﮐﻬﺎ را ﺳﺒﺰ و ﺗﺎزه و درﺧﺘﺎن راﻣﯿﻮهﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﺨﺸﺪ ﭘﯿﺸﮥ او ﻋﻄﺎﺳﺖ و ﺑﺨﺸﺶ ﺑﺪﻫﺪ و ﻧﭙﺬﯾﺮد ﭼﻨﺎﻧﮏ ﻋﺮب ﻣﺜﻞ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ ﻧَﺤْـﻦُ ﺗَﻌَﻠّﻤْﻨَـﺎ اَنْﻧُﻌْﻄِﯽَ ﻣَﺎ ﺗَﻌَﻠﱠﻤْﻨَﺎ اَنْ ﻧَﺄﺧُﺬَ ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﻣﺰور ﺑﺎﺷﻨﺪ و اﻣﺮا زاﯾﺮ.در ﺧﺎﻃﺮم ﻣﯽآﯾﺪﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﺖ را ﺗﻔﺴﲑﮐﻨﻢ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﯾﻦ ﻣﻘﺎل ﻧﯿﺴﺖ ﮔﻔﺘﻢ اﻣّـﺎ در ﺧـﺎﻃﺮ ﭼﻨـﲔ ﻣـﯽآﯾـﺪ ﭘـﺲﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﺮود ﺣﻖ ﺗﻌﺎﱃ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﯾﺎ اﯾﱡﻬَﺎ اﻟﻨﱠﺒﯽﱡ ﻗُﻞْ ﻟِﻤَﻦْ اَﯾْﺪﯾْﮑُﻢْ ﻣِﻦَ اﻟْﺎﺳْﺮی اِنْ ﯾَﻌْﻠَﻢ اﻟﻠّﻪُ ﻓِﻲ ﻗُﻠﻮُﺑﮑُﻢْ ﺧَﯿْﺮاً ﯾُﻮْٔﺗِﮑُﻢْ ِ ِ ِ ِ ﺧَﯿْﺮاً ﻣِﻤﱠﺎ أﺧِﺬَﻣِﻨْﮑُﻢْ وَ ﯾَﻐْﻔِﺮْﻟَﮑُﻢْ وَاﻟﻠّﻪُ ﻏَﻔُﻮرٌ رَﺣِﯿﻢٌ ﺳﺒﺐ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﺖ آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﻠّـﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠّﻢﮐﺎﻓﺮان را ﺷﮑﺴﺘﻪ ﺑﻮد وﮐُﺸﺶ وﻏﺎرت ﮐﺮده اﺳﲑان ﺑﺴﯿﺎرﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺑﻨـﺪ در دﺳـﺖ و ﭘـﺎی ﮐـﺮده و در ﻣﯿـﺎن آن اﺳـﲑانﯾﮑﯽ ﻋﻢّ او ﺑﻮد ﻋﺒّﺎس رﺿﯽ اﻟﻠّﻪ ﻋﻨﻪ اﯾﺸﺎن ﻫﻤﻪ ﺷﺐ درﺑﻨﺪ و ﻋﺠﺰ و ﻣﺬﻟﺖ ﻣﯽﮔﺮﯾﺴﺘﻨﺪ و ﻣﯽزارﯾﺪﻧﺪ و اوﻣﯿـﺪ ازﺧﻮد ﺑﺮﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺗﯿﻎ وﮐﺸﱳ ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّـﻼم در اﯾﺸـﺎن ﻧﻈـﺮﮐـﺮد و ﺑﺨﻨﺪﯾـﺪ اﯾﺸـﺎن ﮔﻔﺘﻨـﺪدﯾﺪی ﮐﻪ درو ﺑﺸﺮﯾّﺖ ﻫﺴﺖ وآﻧﭽﻪ دﻋﻮی ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ در ﻣﻦ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺨﻼف راﺳﺘﯽ ﺑـﻮد اﯾﻨـﮏ در ﻣـﺎ ﻧﻈـﺮﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺎ را درﯾﻦ ﺑﻨﺪ و ﻏﻞّ اﺳﲑ ﺧﻮد ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ ﺷﺎد ﻣﯽﺷـﻮد ﻫﻤﭽﻨﺎﻧـﮏ ﻧﻔﺴـﺎﻧﯿﺎن ﭼـﻮن ﺑـﺮ دﺷـﻤﻦ ﻇﻔـﺮ ﯾﺎﺑﻨـﺪ واﯾﺸﺎن را ﻣﻘﻬﻮر ﺧﻮد ﺑﯿﻨﻨﺪ ﺷﺎدﻣﺎن ﮔﺮدﻧﺪ و در ﻃﺮب آﯾﻨﺪ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﻮات اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺿﻤﲑاﯾﺸﺎن را درﯾﺎﻓﺖ ﮔﻔـﺖﻧﯽ ﺣﺎﺷﺎ ﮐﻪ ﻣﻦ ازﯾﻦ رو ﻣﯽﺧﻨﺪم ﮐﻪ دﺷﻤﻨﺎن را ﻣﻘﻬﻮر ﺧﻮد ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ ﯾﺎ ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ زﯾﺎن ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ ﻣﻦ از آن ﺷـﺎد ﻣـﯽﺷﻮد ﺑﻞ ﺧﻨﺪهام از آن ﻣﯽﮔﲑد ﮐﻪ ﻣـﯽﺑﯿـﻨﻢ ﺑﭽﺸـﻢ ﺳِـﺮّﮐـﻪ ﻗـﻮﻣﯽ را ازﺗـﻮن و دوزخ و دوددان ﺳـﯿﺎه ﺑﻐـﻞّ و زﻧﺠـﲑﮐﺸﮑﺸﺎن ﺑﺰور ﺳﻮی ﺑﻬﺸﺖ و رﺿﻮان وﮔﻠﺴﺘﺎن اﺑﺪی ﻣﯿﱪم و اﯾﺸﺎن در ﻓﻐـﺎن و ﻧﻔـﲑﮐـﻪ ﻣـﺎ را ازﯾـﻦ ﻣﻬﻠﮑـﻪ در آنﮔﻠﺸﻦ و ﻣﺄﻣﻦ ﭼﺮا ﻣﯽﺑﺮی ﺧﻨﺪهام ﻣﯽﮔﲑد ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﭼﻮن ﺷﻤﺎ را آن ﻧﻈﺮ ﻫﻨﻮز ﻧﺸـﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﯾـﻦ را ﮐـﻪ ﻣـﯽﮔﻮﯾﻢ درﯾﺎﺑﯿﺪ و ﻋﯿﺎن ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﱃ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪﮐﻪ اﺳﲑان را ﺑﮕﻮﮐﻪ ﺷﻤﺎ اوّل ﻟﺸﮑﺮﻫﺎ ﺟﻤﻊ ﮐﺮدﯾﺪ و ﺷﻮﮐﺖ ﺑﺴﯿﺎر وﺑﺮﻣﺮدی و ﭘﻬﻠﻮاﻧﯽ و ﺷﻮﮐﺖ ﺧﻮد اﻋﺘﻤﺎدﮐﻠّﯽ ﻧﻤﻮدﯾﺪ و ﺑﺎ ﺧـﻮد ﻣـﯽﮔﻔﺘﯿـﺪﮐـﻪ ﻣـﺎ ﭼﻨـﲔ ﮐﻨـﯿﻢ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن را ﭼﻨـﲔﺑﺸﮑﻨﯿﻢ و ﻣﻘﻬﻮرﮔﺮداﻧﯿﻢ و ﺑﺮﺧﻮد ﻗﺎدری از ﺷﻤﺎ ﻗﺎدرﺗﺮ ﻧﻤﯽدﯾﺪ و ﻗـﺎﻫﺮی ﺑـﺎﻻی ﻗﻬـﺮ ﺧـﻮد ﻧﻤـﯽداﻧﺴـﺘﯿﺪ ﻻﺟـﺮمﻫﺮﭼﻪ ﺗﺪﺑﲑﮐﺮدﯾﺪﮐﻪ ﭼﻨﲔ ﺷﻮد ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻌﮑﺲ آن ﺷﺪ ﺑﺎزاﮐﻨﻮن ﮐﻪ در ﺧﻮف ﻣﺎﻧﺪهاﯾﺪ ﻫﻢ ازان ﻋﻠّﺖ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﮑﺮدهاﯾـﺪﻧﻮﻣﯿﺪﯾﺪ و ﺑﺎﻻی ﺧﻮد ﻗﺎدری ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﯿﺪ ﭘﺲ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪﮐﻪ در ﺣﺎل ﺷﻮﮐﺖ وﻗﺪرت ﻣﺮا ﺑﯿﻨﯿﺪ وﺧﻮد را ﻣﻘﻬﻮر ﻣﻦ داﻧﯿﺪﺗﺎ ﮐﺎرﻫﺎ ﻣﯿﺴﺮ ﺷﻮد و در ﺣﺎل ﺧﻮف از ﻣﻦ اوﻣﯿﺪ ﻣﱪّﯾﺪﮐﻪ ﻗﺎدرم ﮐﻪ ﺷﻤﺎ را ازﯾﻦ ﺧﻮف ﺑﺮﻫﺎﻧﻢ و اﯾﻤﻦ ﮐـﻨﻢ آﻧﮑـﺲﮐﻪ ازﮔﺎو ﺳﭙﯿﺪﮔﺎو ﺳﯿﺎه ﺑﲑون آرد ﻫﻢ ﺗﻮاﻧﺪﮐﻪ ازﮔﺎو ﺳﯿﺎه ﺳﭙﯿﺪ ﺑﲑون آورد ﮐﻪ ﯾُﻮْﻟِﺞُ اﻟﻠﱠﯿْﻞَ ﻓِﻲ اﻟﻨﱠﻬَﺎر وَ ﯾُـﻮْﻟِﺞُ اﻟﻨﱠﻬَـﺎرَﻓِﻲ اﻟﻠﱠﯿْﻞِوَ ﯾُﺨْﺮجُ اﻟْﺤَﻲﱠ ﻣِﻦَ اﻟْﻤَﯿﱢﺖ وَ ﯾُﺨْﺮجُ اﻟْﻤَﯿﱢﺖَ ﻣِﻦَ اﻟْﺤَﯽﱠ اﮐﻨﻮن در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻪ اﺳﲑﯾﺪ اﻣﯿﺪ اِز ﺣﻀـﺮت ﻣـﻦ ِ ﱠ َِ َٔ ِ ﱠ ْ َ ْ َﻣﱪّﯾﺪ ﺗﺎ ﺷﻤ

FAQs

این متن با چه چیزی آغاز می‌شود؟

با نیایش و نام خداوند شروع می‌شود و سپس ادامهٔ آن با نقل آیات و سخنان پیامبر پی گرفته می‌شود.

در «فیه ما فیه» دربارهٔ ترس و رهایی از آن چه گفته می‌شود؟

مضمون اصلی این است که امید به خدا و باور به قدرت او، انسان را از ترس رها می‌کند و مسیر درست را روشن می‌سازد.

نقش علم و معرفت در متن چگونه توصیف شده است؟

علم و معرفت، راه فهم حقیقت و رسیدن به راستی معرفی می‌شود و در کنار هدایت الهی، موجب استحکام ایمان می‌گردد.

Oct 17, 2026

Uploaded by dawugda