[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-95391-es":3,"doc-seo-95391-110":29,"detail-sidebar-cat-0-es-110":82},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":4,"is_deleted":4,"is_public":20,"is_downloadable":20,"audit_status":20,"page_count":21,"language":22,"language_code":23,"site_id":24,"html_lang":23,"table_of_contents":25,"faqs":26,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":27,"read_time":28},95391,8796095360427,"Lucas Martin","https://ap-avatar.wpscdn.com/davatar_994ba38a5ba835b3df7d355c54d3ed8d",37,"Literatura","Lo que comieron cuando no había maíz - Mixteco de Encino Amarillo","Relato en mixteco sobre la alimentación en tiempos en que no había maíz, describiendo cómo se obtenían los alimentos y cómo variaban según la estación y el trabajo del pueblo. El texto menciona ciclos agrícolas vinculados a agosto y marzo, y explica que el sustento dependía de encontrar recursos disponibles en el entorno. También alude a prácticas comunitarias para recolectar y preparar lo que se podía conseguir, manteniendo la alimentación aun en escasez.","Ñ  x x í‑n  tá köo nn í  \nLo que comieron cuando no había maíz  \nMixteco de Encino Amarillo  \nÑ  x xí‑n  tá köo nní  \nLo que comieron cuando no había maíz  \nMixteco de Encino Amarillo  \nAutor: Alberto Ramírez Romero Transcrito por: Valentín Ramírez Morelos  \nPublicado por el  \nInstituto Lingüístico de Verano, A. C.  \nOaxaca de Juárez  \nAsesor lingüístico: Bruce Beatham  \nAsesora de ortografía: Candice Beatham  \nImágenes por: Arte para la Alfabetización en México,  \n©2012 por Instituto Lingüístico de Verano, A.C. CC BY-SA  \nCopyright © 2022, Instituto Lingüístico de Verano, A. C.  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)  \nSe puede hacer uso comercial de esta obra. Se puede adaptar y añadir algúncontenido de esta obra. Sin embargo, la nueva producción solo se puede distribuir bajo una licencia igual o similar a esta. Se debe mantener el derecho de autor así como los créditos de los autores, ilustradores, etc.  \nPrimera edición  \nLo que comieron cuando no había maíz  \nMixteco de Encino Amarillo  \njmx 22-026 .5C  \nOaxaca de Juárez 2022  \nTá köníx̱iyo nní nú ntiée‑yó, ra ñ íyokúú ntiká va. Ntiká kúú ñ yatan va. Yátan ntiká kaxí va‑yó. Kuꞌn‑yó yukú kán ña ꞌmi va, tí ññú, tí ññú yukú válí káa. Xmíí x̱itá‑n kúu rí ikán xíꞌin ntiká va.  \nNt tio ꞌo ṯintǐká, kíꞌin‑n míí ko ꞌnto ña ꞌmi ikán. Íyǎkun‑n stá‑ñ, chi ñu ꞌú vakúú stá‑ñ, ta míí ña ꞌmi ini ñ ikán, ñ ikán chíꞌyó xáxí‑n .  \nRa ätu‑ñ, chi ñ chíꞌyó kúu‑ñ, ta kávnuu lo ꞌo nní xíꞌin‑ñ . Kítáꞌan ta kítáꞌan lo ꞌoyuxán nní xíꞌin‑ñ . Ntíko‑n‑ñ, ra kávanuu‑n‑ñ . Iin sava kúú ñ ikán ná ntukuꞌá lo ꞌo‑ñ . Ikán lo ꞌo kuxi‑n xíꞌin sꞌe‑n .  \nÁtu kaxí‑n ña ꞌmi va, ña ꞌmi yukú káava, tá xînu ví‑ñ, suu tá köo ña ꞌmi ikán, ñ ikán kúú‑ñ xáxí‑n ña ꞌmi ṯintǐká. Míí ntiká va tuku, yátan ntiká.  \nRa xíṉi va‑ún, íyo nní xíxi‑yó vichin, raköo ñ ntíꞌi ini ví‑yó.  \nTa ñ vꞌa tia kúu ntiká ikán. Átu ná kaxí‑yó ntiká iin naꞌa, ná yatan ntiká kaxí‑yó, ra köo xíꞌ̱i ka‑yó sǒko. Íyo‑yó nt k x̱i v̱i. Iin saá nt x̱ikuá, kíxáá tukuva sǒko. Átu ṉiṉiꞌí‑yó iin x̱itá, kuxi va‑yó‑ñ .Átu köo‑ñ, míí ntiká kúú ñ yatan tuku. Saá yáꞌa va iin ḵií, tá köo ta‑ñ .  \nTá kúú yó agósto xíꞌin yó márso, avrí, kúú míí tiémpo ñ väꞌa. Ikán ntákiꞌin máyo, ntákiꞌin‑nt itu ntóꞌyo lo ꞌo. Loꞌo nṯivꞌachíꞌi‑n . Köo ñu ꞌú, köo ñu ꞌú kuꞌá.","cbCaiuiSCgtr659A","https://ap.wps.com/l/cbCaiuiSCgtr659A","pdf",839563,1,14,"Spanish","es",110,"# Lo que comieron cuando no había maíz\n## Mixteco de Encino Amarillo\n## Contenido del relato","[{\"question\":\"¿Por qué el maíz aparece como ausencia central en el contenido?\",\"answer\":\"La falta de maíz funciona como condición de escasez que obliga a buscar otros recursos. El texto muestra que la alimentación continuaba gracias a alternativas disponibles.\"}]",1784345637,22,{"code":4,"msg":30,"data":31},"ok",{"site_id":24,"language":23,"slug":32,"title":13,"keywords":33,"description":14,"schema_data":34,"social_meta":77,"head_meta":79,"extra_data":81,"updated_unix":27},"what-they-ate-when-there-was-no-corn-mixteco-de-encino-amarillo","",{"@graph":35,"@context":76},[36,53,67],{"@type":37,"itemListElement":38},"BreadcrumbList",[39,43,47,50],{"item":40,"name":41,"@type":42,"position":20},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":44,"name":45,"@type":42,"position":46},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":48,"name":12,"@type":42,"position":49},"https://docshare.wps.com/es/document/literatura/",3,{"item":51,"name":13,"@type":42,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/what-they-ate-when-there-was-no-corn-mixteco-de-encino-amarillo/95391/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":23,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":61,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":62,"interactionStatistic":63},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":40,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-18",true,{"@type":64,"interactionType":65,"userInteractionCount":4},"InteractionCounter",{"@type":66},"ViewAction",{"@type":68,"mainEntity":69},"FAQPage",[70],{"name":71,"@type":72,"acceptedAnswer":73},"¿Por qué el maíz aparece como ausencia central en el contenido?","Question",{"text":74,"@type":75},"La falta de maíz funciona como condición de escasez que obliga a buscar otros recursos. El texto muestra que la alimentación continuaba gracias a alternativas disponibles.","Answer","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":78,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":80,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":24},{"code":4,"msg":5,"data":83},[84,89,93,97,101,105,107,110,114,118],{"id":85,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":86,"show_sort_weight":87,"slug":88},39,"Cómic",60,"comic",{"id":90,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":91,"show_sort_weight":87,"slug":92},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":94,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":95,"show_sort_weight":87,"slug":96},38,"Examen","exam",{"id":98,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":99,"show_sort_weight":87,"slug":100},44,"General","general",{"id":102,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":103,"show_sort_weight":87,"slug":104},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":12,"show_sort_weight":87,"slug":106},"literature",{"id":28,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":108,"show_sort_weight":87,"slug":109},"Relatos y Novelas","story-novel",{"id":111,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":112,"show_sort_weight":87,"slug":113},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":115,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":116,"show_sort_weight":87,"slug":117},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":119,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":120,"show_sort_weight":87,"slug":121},24,"Tecnología","technology"]