[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-92088-es":3,"doc-seo-92088-110":30,"detail-sidebar-cat-0-es-110":91},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":20,"is_deleted":4,"is_public":21,"is_downloadable":21,"audit_status":21,"page_count":22,"language":23,"language_code":24,"site_id":25,"html_lang":24,"table_of_contents":26,"faqs":27,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":28,"read_time":29},92088,687197100911,"Himbo","https://ap-avatar.wpscdn.com/avatar/a000239b6f1da00475?x-image-process=image/resize,m_fixed,w_180,h_180&k=1785132997149421697",22,"Relatos y Novelas","El pez que quería trepar árboles - Cuento en mixteco de Encino Amarillo","El pez que quería trepar árboles narra la historia de un pez muy bonito y listo que asiste a la escuela junto con otros animales. Su maestro promueve el buen trato entre todos y los anima a intentar distintas actividades; el pez intenta, pero falla repetidas veces. Cuando llega el día de nadar, logra hacerlo y mantiene su deseo de trepar un árbol, con la ayuda de un mono que lo guía para observar el mundo. La narración recalca que cada animal es especial a su manera.","̱ ̱  \nTiaká loꞌo rí kúni  \nntaa ntaꞌá itún  \nEl pez que quería trepar árboles  \nMixteco de Encino Amarillo  \nTia̱ká loꞌo rí kúni̱ ntaa ntaꞌá itún  \nEl pez que quería trepar árboles  \nMixteco de Encino Amarillo  \nRina Flores y Claudia Sánchez, autoras  \nPublicado por el  \nInstituto Lingüístico de Verano, A. C.  \nOaxaca de Juárez  \nResumen en español:  \nHabía una vez un pez muy bonito y listo que iba a la escuela con muchos otros diferentes animales.  \nEl maestro los animaba a que se trataran bien entre todos.  \nEl maestro también los retaba a intentar hacer diferentes actividades y aunque el pez, porser pez, quería hacerlas, pero no lo lograba como sí lo hacían los otros animales. Cada vez que intentaba, fallaba.  \nLlegó el día en que el maestro desåó a los animales a nadar. Así que, el pez lo pudohacer. Todavía quería trepar un árbol y el mono decidió apoyarle. El mono sujetó la pecera a su cuerpo y trepó el árbol para que su amigo pudiera ver el mundo desde allí. El maestro emfatizó a sus alumnos que cada animal es especial en su propia manera de ser.  \nTraductor al mixteco: Valentín Ramírez Morelos  \nAsesores lingüísticos: Bruce Beatham y Candice Beatham  \nCopyright © 2024, Instituto Lingüístico de Verano, A. C.  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)  \nSe puede hacer uso comercial de esta obra. Se puede adaptar y añadir algún contenido de esta obra. Sin embargo, la nueva producción solo se puede distribuir bajo una licencia igualo similar a esta. Se debe mantener el derecho de autor así como los créditos de los autores, ilustradores, etc.  \nEste libro es una adaptación del original, El pez que quería trepar árboles, Copyright © 2019, Ministerio de Educación de Guatemala y USAID. Bajo la licencia de CC BY 4.0.  \nImagen en página 14 por Freepik, © 2024 Freepik.  \nLas demás imágenes por brgfx, © 2024 brgfx en Freepik.  \nUsadas bajo la Licencia freepik.  \nPrimera edición  \nEl pez que quería trepar árboles  \njmx 24-015 .5C  \nOaxaca de Juárez  \nNi̱xi̱yo iin tia̱ká kuáan loꞌo, ra nunintuvi‑rí. Yéꞌe satá‑rí tá kuva ñantií.  \ṉ ̱ ̱ ̱  \nIin tia̱ká ntakú nuni ini kúú‑rí, raköíyǔꞌu‑rí kuu‑rí ña̱ꞌa. Ra saá tu kúni̱‑rí kuu‑rí kua̱ꞌá ña̱ꞌa xíꞌin iinka kití, ra ku̱ni̱‑rí kevaꞌa‑rí nuú‑rí.  \ṉ ̱  \nRa míí tiká loꞌo ikán xíka‑rí skuéla, ra iinskuéla vaꞌa kúú‑ña. Ra míí ikán sákuaꞌa  \ṉ ̱  \nkua̱ꞌá ka kití, tá ku̱va ntikaꞌa, chánko, saa, váka xíꞌin kuaꞌá ka kití. Ra mástro‑rí kúú iin  \ṉ kontutu nuni ntíchi.  \nRa míí kií nǔu ña sákuaꞌa‑rí nuni kúsií ini  \ṉ ̱ ̱  \nntiꞌi‑rí, ra naꞌa nuni ni̱xa̱a̱‑rí míí skuéla. Ratá ni̱xa̱a̱ míí mástro‑rí, ni̱ka̱ꞌa̱n ntióxi̱‑rí xíꞌinntiꞌi míí kití ni̱xa̱a̱ sákuaꞌa ikán, ta ka̱chi ka‑rí saá:  \n―Míí kui̱ya̱ vichin kua̱ꞌá ña̱ꞌa xaá kutuꞌva‑ntó. Ra ntúkún‑i ña vií vií ná  \ṉ ̱ ̱  \nkachíñu xíꞌin táꞌan‑ntó, ra ná kasatǒꞌo táꞌan‑ntó.  \nRa kchi ka‑rí saá xíꞌin ntiꞌi míí kití ikán:  \n―Koo tâxín yuꞌú‑ntó, ra kutiaa so̱ꞌo‑ntó ña̱ ka̱ꞌa̱n‑i̱ xíꞌin‑ntó. Kuu‑ntó cháa ña̱ꞌa, ra átu ntáa‑ntó kökúni kuu‑ña ntútaꞌan kaꞌan‑ntó  \ṉ ̱ ̱ ̱ xíꞌin‑i̱, ra xíꞌin na chiñu küu‑ntó‑ña̱ .  \n”Ra vichin ña̱ kuu‑ntó kúú‑ñ ntachí‑ntó á kantita‑ntó. Ta kuvi kuu‑ntó‑ña naxa kuva  \ṉ ̱ ̱  \nkúni mií‑ntó xíꞌin ntáa nuú kúni mií‑ntó.  \ṉ ̱ ̱  \nRa nuni ku̱si̱í ini ñau, ra ka̱chi‑rí:―¡Xina yu̱ꞌu̱ ya̱ꞌa!  \nNta̱nti̱ka̱‑rí nti̱xín‑rí, ra ki̱xáá‑rí ntáchí‑rí. Ra iin kuaꞌan mií ini ntiꞌi míí  \ṉ ̱  \nkití xíntiěꞌé‑rí‑rí, ra ntiꞌi‑rí ka̱chi ña̱ vaꞌa ntáchí‑rí.  \ṉ  \nRa ka̱chi ntikaꞌa saá:  \n―Ntaa‑i̱ xi̱ní iin yukú, ra ntava‑i̱, ra nunisúkun kantita‑i̱, ña̱ kúú tá ku̱va ña̱ ntachí‑i̱.  \nRa tá nti̱ꞌi, nta̱a iin chánko loꞌo ntaꞌá iinitún. Nta̱kutikaa‑rí ntaꞌá‑tún, ra tá tu̱ꞌun rí ntáchí kúú‑rí chi iin kántita kántita‑rí ntaꞌá míí itún. Ra nuni kúsií ini‑rí. Ra ntiꞌi ka míí  \ṉ  \nkití káni ntaꞌá‑rí xaꞌá‑rí.  \ṉ  \nRa tá ni̱xa̱a̱ óra ña̱ ya̱ꞌa míí tia̱ká loꞌo, köníkuni‑rí kintoo‑rí chí satá chi kuni‑rí  \ṉ ̱ ̱ ̱ ̱ kintoo vaꞌa‑rí nuú ntiꞌi míí kití.  \ṉ ̱ ̱  \nRa míí tiaká loꞌo kökuvi kana‑rí ini ñaꞌa  \ṉ ̱  \n","cbCaijBlteFIRspB","https://ap.wps.com/l/cbCaijBlteFIRspB","pdf",3626198,3,1,29,"Spanish","es",110,"# Resumen en español\n## La escuela y las actividades\n## El reto de nadar y la ayuda del mono\n## El mensaje sobre la especialidad de cada animal\n# Traducción y créditos\n## Traductor y asesores lingüísticos\n## Publicación, copyright y licencias","[{\"question\":\"¿Qué motiva el maestro a los animales en el cuento?\",\"answer\":\"El maestro los anima a tratarse bien y a intentar actividades diferentes, aunque a algunos les cueste lograrlas.\"},{\"question\":\"¿Por qué el pez no logra al principio las actividades?\",\"answer\":\"El pez intenta hacerlas, pero falla cada vez que lo intenta, a diferencia de otros animales.\"},{\"question\":\"¿Cómo logra el pez finalmente trepar un árbol?\",\"answer\":\"Cuando el maestro propone nadar, el pez lo logra; todavía quiere trepar un árbol y el mono decide apoyarlo sujetando la pecera y trepando para que pueda ver el mundo desde arriba.\"}]",1784311652,45,{"code":4,"msg":31,"data":32},"ok",{"site_id":25,"language":24,"slug":33,"title":13,"keywords":34,"description":14,"schema_data":35,"social_meta":86,"head_meta":88,"extra_data":90,"updated_unix":28},"the-fish-that-wanted-to-climb-trees-mixtec-tale-of-encino-amarillo","",{"@graph":36,"@context":85},[37,53,68],{"@type":38,"itemListElement":39},"BreadcrumbList",[40,44,48,50],{"item":41,"name":42,"@type":43,"position":21},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":45,"name":46,"@type":43,"position":47},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":49,"name":12,"@type":43,"position":20},"https://docshare.wps.com/es/document/relatos-y-novelas/",{"item":51,"name":13,"@type":43,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/the-fish-that-wanted-to-climb-trees-mixtec-tale-of-encino-amarillo/92088/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":24,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":62,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":63,"interactionStatistic":64},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":41,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-28","2026-07-17",true,{"@type":65,"interactionType":66,"userInteractionCount":20},"InteractionCounter",{"@type":67},"ViewAction",{"@type":69,"mainEntity":70},"FAQPage",[71,77,81],{"name":72,"@type":73,"acceptedAnswer":74},"¿Qué motiva el maestro a los animales en el cuento?","Question",{"text":75,"@type":76},"El maestro los anima a tratarse bien y a intentar actividades diferentes, aunque a algunos les cueste lograrlas.","Answer",{"name":78,"@type":73,"acceptedAnswer":79},"¿Por qué el pez no logra al principio las actividades?",{"text":80,"@type":76},"El pez intenta hacerlas, pero falla cada vez que lo intenta, a diferencia de otros animales.",{"name":82,"@type":73,"acceptedAnswer":83},"¿Cómo logra el pez finalmente trepar un árbol?",{"text":84,"@type":76},"Cuando el maestro propone nadar, el pez lo logra; todavía quiere trepar un árbol y el mono decide apoyarlo sujetando la pecera y trepando para que pueda ver el mundo desde arriba.","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":87,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":89,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":25},{"code":4,"msg":5,"data":92},[93,98,102,106,110,114,118,120,124,128],{"id":94,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":95,"show_sort_weight":96,"slug":97},39,"Cómic",60,"comic",{"id":99,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":100,"show_sort_weight":96,"slug":101},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":103,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":104,"show_sort_weight":96,"slug":105},38,"Examen","exam",{"id":107,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":108,"show_sort_weight":96,"slug":109},44,"General","general",{"id":111,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":112,"show_sort_weight":96,"slug":113},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":115,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":116,"show_sort_weight":96,"slug":117},37,"Literatura","literature",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":12,"show_sort_weight":96,"slug":119},"story-novel",{"id":121,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":122,"show_sort_weight":96,"slug":123},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":125,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":126,"show_sort_weight":96,"slug":127},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":129,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":130,"show_sort_weight":96,"slug":131},24,"Tecnología","technology"]