[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-94918-es":3,"doc-seo-94918-110":29,"detail-sidebar-cat-0-es-110":91},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":20,"is_deleted":4,"is_public":20,"is_downloadable":20,"audit_status":20,"page_count":21,"language":22,"language_code":23,"site_id":24,"html_lang":23,"table_of_contents":25,"faqs":26,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":27,"read_time":28},94918,1099514067415,"Rowan","https://ap-avatar.wpscdn.com/avatar/100002539d78ffe74a7?x-image-process=image/resize,m_fixed,w_180,h_180&k=1779092875211072502",22,"Relatos y Novelas","El perro y el conejo - Cuento en mixteco de Encino Amarillo","Relato tradicional en mixteco de Encino Amarillo sobre la convivencia entre un perro y un conejo, presentado como historia de aprendizaje y conflicto. El perro persigue, provoca y termina implicado en situaciones de riesgo, mientras el conejo responde con astucia y advertencias. La narración describe cambios de ánimo, enfrentamientos y persecuciones, culminando en una resolución donde se evidencian consecuencias y enseñanzas sobre comportamiento, confianza y prudencia dentro de la interacción entre animales.","Ti̱na xíꞌin leso  \nEl perro y el conejo  \nTu̱ꞌun ntáꞌvi ñuu Encino Amarillo  \nMixteco de Encino Amarillo  \nTi̱na xíꞌin leso  \nEl perro y el conejo  \nMixteco de Encino Amarillo  \nErnesto Altamirano Palacios  \nPublicado por el  \nInstituto Lingüístico de Verano, A. C.  \nOaxaca de Juárez  \nAsesores lingüísticos: Bruce Beatham y Candice Beatham  \nImágenes por: Arte para la Alfabetización en México,  \n©2012 por Instituto Lingüístico de Verano, A. C. CC BY-SA  \nCopyright © 2023, Instituto Lingüístico de Verano, A. C.  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)  \nSe puede hacer uso comercial de esta obra. Se puede adaptar yañadir algún contenido de esta obra. Sin embargo, la nueva producción solo se puede distribuir bajo una licencia igual o similar a esta. Se debe mantener el derecho de autor así como los créditos de los autores, ilustradores, etc.  \nPrimera edición  \nEl perro y el conejo  \nMixteco de Encino Amarillo jmx 23-010 .5C Oaxaca de Juárez  \nIin yukú ni̱xi̱yo iin ti̱na pínto, ra xi̱naní‑rí Kui̱i̱nxíꞌin ñá síꞌi‑rí, rí xi̱naní Xa̱ko, chi nu̱ú ya̱a̱ loꞌo‑rí, ratá káa xa̱ko káa‑rí, ra ni̱xi̱yo u̱vi̱ se̱ꞌe‑rí, ra che̱e kúú u̱vi̱ saá‑ña̱ . Iin‑ña̱ xi̱naní Ntikaꞌa, chi ni̱xi̱yo kua̱ꞌá ixí iín‑ña̱, ra iinka‑ña̱ xi̱naní Nti̱váꞌyu, chi tá ntáꞌyu̱ nti̱váꞌyu ntáꞌyu̱‑ña̱ . Ra xi̱ntiee ntiꞌi‑rí iin veꞌe itia,̱ ̱ ̱ ̱ ̱̱  \nña savaꞌa míí tina Kuiin.  \nMíí ti̱na Kui̱i̱n ikán va̱ꞌa nuni xáꞌní‑rí kití, ta tá naꞌa, tá naꞌa ntiꞌi ki̱í ntákuiso‑rí tu̱xíi, ra ntákiꞌin‑rí yu̱chi̱‑rí, ra kua̱ꞌa̱n‑rí yukú kaꞌní‑rí kití, ra nina kuñu xíxi‑rí xíꞌin ñá síꞌi‑rí xíꞌin seꞌe‑rí. Ra vaꞌa tu  \ṉ ̱ ̱ ̱  \nntáva‑rí, tá ku̱va ta̱chí, chi rí îtiá kúú‑rí, rí ku̱va o̱ko̱ kui̱ya̱ kúú‑rí. Ra míí kití kua̱ꞌá xáꞌní‑rí kúú isu xíꞌin leso.  \nÑá síꞌi‑rí ntôo veꞌe ntíko‑rí xi̱tá xíꞌin sáchi̱ꞌyó‑rí ku̱ñu̱ kuxi ií‑rí ná kix‑rí xkuá.  \nIin ki̱í naꞌa nta̱ko̱o míí ti̱na Kui̱i̱n ku̱ꞌu̱n‑rí yukú xa̱ꞌá ña̱ꞌa kuxi‑rí, ra ka̱chi‑rí saá xíꞌin ñá síꞌi‑rí.  \n―Koo veꞌe xíꞌin se̱ꞌe‑yó, ra ná ku̱ꞌu̱n‑yu̱ xa̱ꞌá ku̱ñu̱ yukú kuxi‑yó.  \nRa x ntko míí sꞌe válí‑rí, ra ka̱chi míí rí válí ikán saá:  \n―Ná kuꞌun va‑ntu xíꞌin‑ún.  \ṉ ̱ ̱  \n―Uꞌún, se̱ꞌe, chi ntó válí kúú‑ntó, ra küvi ku̱ꞌu̱n‑ntó chi tuví‑ntó―kchi‑rí.  \nRa ikán ki̱xáá míí rí válí ikán ntáꞌyu̱‑rí.―¡Guau, guau, guauu!  \n―Kuäku‑ntó, se̱ꞌe―ka̱chi táta‑rí xíꞌin‑rí.  \nRa iin ku̱u míí ti̱na válí xáku‑rí, ra ikán köo ka ña̱ níkuvi kuu‑rí, ra nta̱kiꞌin‑rí se̱ꞌe‑rí xíꞌin ñá síꞌi‑rí, ra kua̱ꞌa̱n‑rí yukú xa̱ꞌá ña̱ꞌa kuxi‑rí.  \nTá ni̱xa̱a̱‑rí yukú xíꞌin se̱ꞌe‑rí xíꞌin ñá síꞌi‑rí, raka̱chi míí sꞌe‑rí xíꞌin‑rí: \"Ntuvi kuénta káa.\"  \nRa iin ntáva mií míí ti̱na válí xíka‑rí, chi kúsi̱í ini‑rí chi nii iin ki̱í kötáni̱‑rí kusikí‑rí, ñúꞌu‑rí ini veꞌetá ku̱va na̱ ñúꞌu veꞌe ka̱a̱ . Ra xi̱ka‑rí iin níi saá ki̱í, ra nii iin kití köníkuvi kaꞌní‑rí. Tá nuú ntiꞌi xini‑rí  \ṉ ̱ ̱  \niin leso loꞌo, suu köníkuvi kiní‑rí‑rí, chi ntaꞌá se̱ꞌe‑rí tíin‑rí. Ra ikán nti̱kó‑rí kua̱ꞌa̱n nuꞌú‑rí veꞌe‑rí, suuköníxixi‑rí míí kií ikán chi köo ñaꞌa níniꞌí‑rí. Nii iin  \ṉ ̱ ̱  \nntikama loꞌo köníni̱ꞌí‑rí kaxí‑rí, ra saá ni̱xi̱yo‑rí nikixi va‑rí.  \ṉ ̱ ̱  \ṉ ̱ ̱ ̱ ̱̱ ̱  \nIinka kií naꞌa nuni ntakoo míí tina Kuiin ñaku̱ꞌu̱n‑rí yukú ntukún‑rí kití kaꞌní‑rí kuxi‑rí, chi xíꞌi̱ nuni‑rí sǒko, ra saá tu se̱ꞌe‑rí xíꞌin ñá síꞌi‑rí, ra saá nta̱kiꞌin‑rí tu̱xíi‑rí, ra nta̱kiꞌin‑rí kua̱ꞌa̱n‑rí, ra tá nta̱ko̱o míí ti̱na válí, nta̱ka̱túꞌun‑rí nána‑rí:  \n―¿Ma̱á, ntáa kúú nú ku ꞌn táta‑nt?  \n―Xa̱ꞌá ña̱ꞌa kuxi‑yó kua̱ꞌa̱n‑ra̱―ka̱chi míí nána‑rí xíꞌin‑rí.  \n―Va̱ꞌa, chi nuni xíꞌi̱‑ntu̱ sǒko―ka̱chi míí ti̱naválí.  \nTá ni̱xa̱a̱ míí ti̱na Kui̱i̱n ikán yukú, ra ki̱xáá‑rí ntúkún‑rí kití kaꞌní‑rí, suu tuku va köo ña̱ꞌaníxini‑rí. Ra nti̱kó‑rí va̱xi‑rí veꞌe, ra tá va̱xi‑rí ichí nta̱ni̱ꞌí‑rí iin leso nu̱ú ya̱a̱ lísto, ra ni̱nti̱ku̱n míí ti̱nasa̱tá‑rí, ra ki̱ní‑rí‑rí ¡Pum! Suu köníkani ka̱a̱ míí leso, ra iin tá nta̱va loꞌo ka‑rí kua̱ꞌa̱n‑rí, iin ¡Sas! tu̱vi‑rí, ra ni̱ta̱ꞌnu̱ tu̱xíi‑rí, ra ikán köníkuvi kaꞌní‑rí míí leso ikán.  \nRa ntkó‑rí táꞌvi ini‑rí va̱xi‑rí","cbCaiauXPFcUzPYG","https://ap.wps.com/l/cbCaiauXPFcUzPYG","pdf",1008479,1,16,"Spanish","es",110,"# El perro y el conejo\n## Presentación y contexto\n## Desarrollo del encuentro entre los animales\n## Enfrentamiento y consecuencias\n## Cierre con reflexión","[{\"question\":\"¿De qué trata El perro y el conejo en este relato?\",\"answer\":\"Cuenta un encuentro entre un perro y un conejo, con situaciones de persecución, respuesta astuta y consecuencias derivadas de su interacción.\"},{\"question\":\"¿Qué papel juega el conejo en el relato?\",\"answer\":\"El conejo actúa con iniciativa y prudencia, respondiendo a las acciones del perro y guiando la historia hacia una resolución.\"},{\"question\":\"¿Qué elemento central mantiene la tensión en la narración?\",\"answer\":\"La dinámica de acciones y reacciones entre ambos animales—persecuciones, choques y momentos de negociación—va marcando la tensión hasta el desenlace.\"}]",1784342480,25,{"code":4,"msg":30,"data":31},"ok",{"site_id":24,"language":23,"slug":32,"title":13,"keywords":33,"description":14,"schema_data":34,"social_meta":86,"head_meta":88,"extra_data":90,"updated_unix":27},"the-dog-and-the-rabbit-tale-in-mixteco-of-encino-amarillo","",{"@graph":35,"@context":85},[36,53,68],{"@type":37,"itemListElement":38},"BreadcrumbList",[39,43,47,50],{"item":40,"name":41,"@type":42,"position":20},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":44,"name":45,"@type":42,"position":46},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":48,"name":12,"@type":42,"position":49},"https://docshare.wps.com/es/document/relatos-y-novelas/",3,{"item":51,"name":13,"@type":42,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/the-dog-and-the-rabbit-tale-in-mixteco-of-encino-amarillo/94918/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":23,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":62,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":63,"interactionStatistic":64},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":40,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-27","2026-07-18",true,{"@type":65,"interactionType":66,"userInteractionCount":20},"InteractionCounter",{"@type":67},"ViewAction",{"@type":69,"mainEntity":70},"FAQPage",[71,77,81],{"name":72,"@type":73,"acceptedAnswer":74},"¿De qué trata El perro y el conejo en este relato?","Question",{"text":75,"@type":76},"Cuenta un encuentro entre un perro y un conejo, con situaciones de persecución, respuesta astuta y consecuencias derivadas de su interacción.","Answer",{"name":78,"@type":73,"acceptedAnswer":79},"¿Qué papel juega el conejo en el relato?",{"text":80,"@type":76},"El conejo actúa con iniciativa y prudencia, respondiendo a las acciones del perro y guiando la historia hacia una resolución.",{"name":82,"@type":73,"acceptedAnswer":83},"¿Qué elemento central mantiene la tensión en la narración?",{"text":84,"@type":76},"La dinámica de acciones y reacciones entre ambos animales—persecuciones, choques y momentos de negociación—va marcando la tensión hasta el desenlace.","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":87,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":89,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":24},{"code":4,"msg":5,"data":92},[93,98,102,106,110,114,118,120,124,128],{"id":94,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":95,"show_sort_weight":96,"slug":97},39,"Cómic",60,"comic",{"id":99,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":100,"show_sort_weight":96,"slug":101},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":103,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":104,"show_sort_weight":96,"slug":105},38,"Examen","exam",{"id":107,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":108,"show_sort_weight":96,"slug":109},44,"General","general",{"id":111,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":112,"show_sort_weight":96,"slug":113},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":115,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":116,"show_sort_weight":96,"slug":117},37,"Literatura","literature",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":12,"show_sort_weight":96,"slug":119},"story-novel",{"id":121,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":122,"show_sort_weight":96,"slug":123},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":125,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":126,"show_sort_weight":96,"slug":127},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":129,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":130,"show_sort_weight":96,"slug":131},24,"Tecnología","technology"]