[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-94860-es":3,"doc-seo-94860-110":29,"detail-sidebar-cat-0-es-110":91},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":20,"is_deleted":4,"is_public":20,"is_downloadable":20,"audit_status":20,"page_count":21,"language":22,"language_code":23,"site_id":24,"html_lang":23,"table_of_contents":25,"faqs":26,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":27,"read_time":28},94860,13056703019404,"Miles","https://ap-avatar.wpscdn.com/davatar_29158cc5080c5b710cf443261637dec0",22,"Relatos y Novelas","Mariquita","Mariquita presenta un relato quechua-cajamarquino centrado en la enseñanza de prácticas alimentarias y el ciclo de vida asociado a un entorno agrícola. El texto aborda cómo se realiza la preparación y el consumo de alimentos, enfatizando el cuidado con el proceso de cocción o mezcla para evitar el deterioro. También describe la relación entre la observación con los ojos, el trabajo con las manos y la presencia de insectos o “parásitos”, conectando hábitos de higiene con la salud y el bienestar.","Mariquita  \nMariquita  \nQuechua, Cajamarca Health  \nMari quita  \nMari quita  \nQuechua de Cajamarca  \nQuechua, Cajamarca Cajamarca, Peru  \nCopyright © 2022, SIL International  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)[ ](http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)[You may not use this work for commercial purposes. You may](You may not use this work for commercial purposes. You may)[ ](You may not use this work for commercial purposes. You may)adapt and add to this work , but you may distribute the resulting work only under the same or similar license to this one. You must keep the copyright and credits for authors , illustrators , etc.  \nREGIÓN NORORIENTAL DEL MARAÑÓN, DIRECCIÓN USBREGIONAL DEEDUCACIÓN IV  \ncon colaboración del  \nINSTITUTO LINGÜÍSTICO DE VERANO Y  \nLA ACADEMIA REGIONAL DEL IDIOMA QUECHUA DE CAJAMARCA Y SU FILIAL PORCÓN  \nCAJAMARCA-PERÚ  \nMARIKITA ha s ido adaptado de MARICHIK y CHINA ROSALINA  \nAdaptado por: Santos A. Calua Terán  \nDibujos: Ángeles Castillo M.  \nPrimera edición , 1996.  \nSe emplea el alfabeto autorizado por e l II Conversatorio de Academias regionales del Idioma Quechua , Huaraz , 1987.  \nSuq chinami ancha shu mitaq karqan . Paymi Marikita shut iq. Payqami manamunashpa mayllakuyta, ancha mapamillanayaq puriq. Chay raykum shut ichi qllapa \"Marikita mapyinta\"nishpa .  \nChaqa manam nunka makind aqa mayllaqchu. Mikuqpismi m akin mapawanlla. Tukuy l aya bir durakunata frutakunatapismi , mana mayllas hpachu mikuqlla. Ancha mapyintar karqan c hay Marikitaqa .  \nChaq a ancha manchashpa mayllakuytam , tukuy diy akuna makind aqa mana mayllaqchu.  \nMapapi qar k an suq l aya ancha t ak shakuritukuna . Chaykunaqam shut in parásitu . Ñawinchiq kunawanqar mana nimatapi s rikanchi qchu. Suq l aya makinawanllam , tak shita kapti mbis , atund a rikanchiq chay parasitutaqa . Chay kurukunaqar tukuy laya mapapi tarikan . Chay mi mikuptinchiq , mana mayllakushpa m akinchi qtaqa, ichu mapamikunata mikuptinchiqqa,  \npach'anchi qman yaykun . Piru Marikitaqam , ñawinwanllaqa mana at irqanchu rikayta mapapi qa chay anchatak sha kuritukunataqa .  \nChay kurukunaqar tukuy l aya bir durakunapi , fr utakunapi , yak upi tiyan . Chay raykur mikunanchiq fr utakunaqa, alli alli mayllashun . Yak utapis tim buchis hpa upyashunqa . Mana tim buchis hp aqa, ama upyashunchu.  \nMarikitaqar , maymambis ri q lla is hpakuq. Chay ri c hushpikunaqa ishpam bitiyashpa, chay laya mapa ch'akinwanllari rin tukuy laya frutaman platumikunakunaman . Chay mand aqam nuqanchiq kunaqa, chay mapafr utakunata tandashpa mikunchi q.","cbCaik1lHiqnivq8","https://ap.wps.com/l/cbCaik1lHiqnivq8","pdf",4941137,1,29,"Spanish","es",110,"# Introducción y contexto\n## Referencias culturales y editoriales\n# Contenido del relato\n## Prácticas de alimentación y preparación\n## Prevención y cuidado frente a parásitos\n## Relación entre observación, manos y salud","[{\"question\":\"¿De qué trata Mariquita en el texto?\",\"answer\":\"Mariquita presenta un relato centrado en el entorno quechua de Cajamarca y en la enseñanza de hábitos de preparación y consumo de alimentos, con énfasis en el cuidado para evitar problemas asociados a parásitos.\"},{\"question\":\"¿Qué importancia se da a la higiene o al cuidado al comer?\",\"answer\":\"El texto subraya que, para evitar el daño causado por parásitos, se deben realizar prácticas correctas al preparar y consumir los alimentos, incluyendo el control durante el proceso.\"},{\"question\":\"¿Cómo se describe la identificación o relación con los parásitos?\",\"answer\":\"Se relaciona su presencia con señales observables y con acciones manuales en el proceso de manipulación de alimentos, mostrando cómo el cuidado evita que afecten la comida y la salud.\"}]",1784342188,45,{"code":4,"msg":30,"data":31},"ok",{"site_id":24,"language":23,"slug":32,"title":13,"keywords":33,"description":14,"schema_data":34,"social_meta":86,"head_meta":88,"extra_data":90,"updated_unix":27},"mariquita","",{"@graph":35,"@context":85},[36,53,68],{"@type":37,"itemListElement":38},"BreadcrumbList",[39,43,47,50],{"item":40,"name":41,"@type":42,"position":20},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":44,"name":45,"@type":42,"position":46},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":48,"name":12,"@type":42,"position":49},"https://docshare.wps.com/es/document/relatos-y-novelas/",3,{"item":51,"name":13,"@type":42,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/mariquita/94860/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":23,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":62,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":63,"interactionStatistic":64},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":40,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-27","2026-07-18",true,{"@type":65,"interactionType":66,"userInteractionCount":20},"InteractionCounter",{"@type":67},"ViewAction",{"@type":69,"mainEntity":70},"FAQPage",[71,77,81],{"name":72,"@type":73,"acceptedAnswer":74},"¿De qué trata Mariquita en el texto?","Question",{"text":75,"@type":76},"Mariquita presenta un relato centrado en el entorno quechua de Cajamarca y en la enseñanza de hábitos de preparación y consumo de alimentos, con énfasis en el cuidado para evitar problemas asociados a parásitos.","Answer",{"name":78,"@type":73,"acceptedAnswer":79},"¿Qué importancia se da a la higiene o al cuidado al comer?",{"text":80,"@type":76},"El texto subraya que, para evitar el daño causado por parásitos, se deben realizar prácticas correctas al preparar y consumir los alimentos, incluyendo el control durante el proceso.",{"name":82,"@type":73,"acceptedAnswer":83},"¿Cómo se describe la identificación o relación con los parásitos?",{"text":84,"@type":76},"Se relaciona su presencia con señales observables y con acciones manuales en el proceso de manipulación de alimentos, mostrando cómo el cuidado evita que afecten la comida y la salud.","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":87,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":89,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":24},{"code":4,"msg":5,"data":92},[93,98,102,106,110,114,118,120,124,128],{"id":94,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":95,"show_sort_weight":96,"slug":97},39,"Cómic",60,"comic",{"id":99,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":100,"show_sort_weight":96,"slug":101},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":103,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":104,"show_sort_weight":96,"slug":105},38,"Examen","exam",{"id":107,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":108,"show_sort_weight":96,"slug":109},44,"General","general",{"id":111,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":112,"show_sort_weight":96,"slug":113},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":115,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":116,"show_sort_weight":96,"slug":117},37,"Literatura","literature",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":12,"show_sort_weight":96,"slug":119},"story-novel",{"id":121,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":122,"show_sort_weight":96,"slug":123},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":125,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":126,"show_sort_weight":96,"slug":127},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":129,"doc_module":4,"doc_module_name":45,"category_name":130,"show_sort_weight":96,"slug":131},24,"Tecnología","technology"]