[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-106335-es":3,"doc-seo-106335-110":30,"detail-sidebar-cat-0-es-110":91},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":20,"is_deleted":4,"is_public":21,"is_downloadable":21,"audit_status":21,"page_count":22,"language":23,"language_code":24,"site_id":25,"html_lang":24,"table_of_contents":26,"faqs":27,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":28,"read_time":29},106335,4810365810221,"Aurora","https://ap-avatar.wpscdn.com/davatar_155a257f0dc6eb9ab79c44ca47cae57d",22,"Relatos y Novelas","Kuénto Leso xí‘in Itu-rí - Rabbit and his Corn Field","Kuénto Leso xí‘in Itu-rí narra la historia de un conejo y su parcela de maíz, en la que conversación y acción se entrelazan para explicar cómo se piensa, se planifica y se aprende a relacionarse con los recursos del entorno. A través de diálogos entre el conejo, su familia o figuras cercanas y la comunidad de su contexto, el relato presenta decisiones cotidianas, consecuencias inmediatas y una dinámica pedagógica centrada en la enseñanza oral. La narración integra imágenes y variantes lingüísticas para apoyar la comprensión.","Kuénto Leso xí‘in Itu-rí  \nRabbit and his Corn Field  \nMixtec, Western Juxtlahuaca Animal Stories  \nKuénto Leso xí‘in Itu-rí  \nRabbit and his Corn Field  \nWritten by Serapia Matamoros Perea  \nEdited by JN Martin  \nBased on a Jalapa de Díaz Mazatec story by Froylán Pérez Moreno  \nImages by Images based on “Arte para la Alfabetización en México” project, © 2012 by Instituto Lingüístico de Verano, A.C. , used under a Creative Commons Attribution-ShareAlike license:  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/) ., © 2026 Images based on“Arte para la Alfabetización en México” project, © 2012 by Instituto Lingüístico de Verano, A.C. , used under a Creative Commons AttributionShareAlike license: [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/. CC BY](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/. CC BY)  \nNC-SA 4.0.  \nMixtec, Western Juxtlahuaca  \nCoicoyan de las Flores, Oaxaca, Mexico  \nCopyright © 2026, JN Martin  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)  \nYou may not use this work for commercial purposes. You may adapt and add to this work, but you may distribute the resulting work only under the same or similar license to this one. You must keep the copyright and credits for authors, illustrators, etc.  \nIin ki̠í, nta̠ni̠’í rí leso iin nu̠ní.  \nSaá ra, mií rí leso chi̠’i-rí nu̠ní ra ki̠xáá kua̠’nu itu. Saá ki̠xáá ká’án-rí,“Ná ntukú-yó taxi tóo-na̠ nu̠ní nta’á-yó . Chi xa̠ íyo itu-yó chi̠‘i-yó . Xá‘nu-ña̠, ra ná xi̠nu-ña̠, ntakua̠‘a̠-yó-ña̠ .“  \nNi̠xa̠’a̠n-rí ntu̠kú-rí nu̠ní nu̠ú mií ti̠tie̠’é .“Va̠’a,“ ka̠chi mií  \n̠ ̠ ̠ ̠ ̠ ̠  \ntitie’é . Taxi tóo-rí uvi túntoó nuní nta’á rí leso.  \nSaá ká’án tuku-rí mií rí leso,“Ná ku̠’u̠n-yó ntukú-yó nu̠ní nu̠ú rí ntiuxí,“ káchi mií rí leso. Ki̠xa̠a̠-rí nu̠ú mií ntiuxí.“Á íyo-ún, Nána Ntiuxí?” káchi-rí xí’in-a.  \n“Aa̠n, íyo-i̠. Koo tia̠yu̠,” ka̠chi-a xí’in-rí. Ki̠xáá-rí ká’a̠n-rí̠ ̠  \nxa’á nuní.  \n“Taxi tóo-ún nu̠ní nta’á-yu̠, chi xa̠ chi̠’i-yu̠, xa̠ xá’nu itu-yu̠, ra, xi̠nu itu-yu̠, saá sántikó-i̠ nu̠ní-ún,“ káchi-rí xí’in rí ntiuxí.  \n“Va̠’a, na̠xa kúni̠-ún?“ káchi mií rí ntiuxí.  \n“U̠vi̠ túntoó kúni̠-yu̠,“ ka̠chi mií-rí leso.  \n“Va̠’a va,“ káchi-rí ra txi tóo-rí u̠vi̠ túntoó nta’á mií rí leso.̠ ̠ ̠ ̠ ̠ ̠  \nSaá ntikó-rí kua’an-rí xí’in uvi túntoó nuní-rí.  \nSaá ká’án tuku-rí leso,“Ná ku̠’u̠n tuku-yó nu̠ú rí kui̠i̠n. Ná taxitóo tuku-rí nu̠ní nta‘á-yó .“ Kua̠‘a̠n tuku-rí, xa̠a̠-rí nu̠ú kui̠i̠n.  \n“Á íyo-ún Nána Kui̠i̠n?“ káchi-rí xí‘in-rí.  \n“Aa̠n, íyo-i̠, ná koo-ún, Táta Leso, ná koo tia̠yu̠ .“ Ki̠xáá -rí ká‘a̠n-rí xa̠‘á nu̠ní.“Na̠xa kúni̠-ún? Va̠‘a, köo kua̠chi á ntukú-ún nu̠ú nu̠ní chi íyo-ña̠,“ káchi mií rí kui̠i̠n.  \n“U̠vi̠ túntoó kúni̠-i̠,“ káchi mií rí leso.","cbCairXkjcaUO7bO","https://ap.wps.com/l/cbCairXkjcaUO7bO","pdf",4427444,2,1,25,"Spanish","es",110,"# Rabbit and his Corn Field\n## Diálogos sobre el trabajo con el maíz\n## Decisiones del conejo y consecuencias","[{\"question\":\"De qué trata Kuénto Leso xí‘in Itu-rí?\",\"answer\":\"Trata sobre un conejo y su parcela de maíz, contada mediante diálogos que muestran decisiones y acciones ligadas a ese trabajo.\"},{\"question\":\"Cómo se presenta la historia en el documento?\",\"answer\":\"Se desarrolla como relato narrativo con conversaciones entre personajes, en torno al cuidado o manejo del maíz y las decisiones asociadas.\"},{\"question\":\"Qué elementos adicionales acompañan el cuento?\",\"answer\":\"Incluye referencias de origen del texto en comunidades lingüísticas y menciones de autoría editorial, además de imágenes con licencias Creative Commons.\"}]",1784429117,39,{"code":4,"msg":31,"data":32},"ok",{"site_id":25,"language":24,"slug":33,"title":13,"keywords":34,"description":14,"schema_data":35,"social_meta":86,"head_meta":88,"extra_data":90,"updated_unix":28},"kuento-leso-xiin-itu-ri-rabbit-and-his-corn-field","",{"@graph":36,"@context":85},[37,53,68],{"@type":38,"itemListElement":39},"BreadcrumbList",[40,44,47,50],{"item":41,"name":42,"@type":43,"position":21},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":45,"name":46,"@type":43,"position":20},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",{"item":48,"name":12,"@type":43,"position":49},"https://docshare.wps.com/es/document/relatos-y-novelas/",3,{"item":51,"name":13,"@type":43,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/kuento-leso-xiin-itu-ri-rabbit-and-his-corn-field/106335/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":24,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":62,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":63,"interactionStatistic":64},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":41,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-28","2026-07-19",true,{"@type":65,"interactionType":66,"userInteractionCount":20},"InteractionCounter",{"@type":67},"ViewAction",{"@type":69,"mainEntity":70},"FAQPage",[71,77,81],{"name":72,"@type":73,"acceptedAnswer":74},"De qué trata Kuénto Leso xí‘in Itu-rí?","Question",{"text":75,"@type":76},"Trata sobre un conejo y su parcela de maíz, contada mediante diálogos que muestran decisiones y acciones ligadas a ese trabajo.","Answer",{"name":78,"@type":73,"acceptedAnswer":79},"Cómo se presenta la historia en el documento?",{"text":80,"@type":76},"Se desarrolla como relato narrativo con conversaciones entre personajes, en torno al cuidado o manejo del maíz y las decisiones asociadas.",{"name":82,"@type":73,"acceptedAnswer":83},"Qué elementos adicionales acompañan el cuento?",{"text":84,"@type":76},"Incluye referencias de origen del texto en comunidades lingüísticas y menciones de autoría editorial, además de imágenes con licencias Creative Commons.","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":87,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":89,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":25},{"code":4,"msg":5,"data":92},[93,97,101,105,109,113,117,119,123,127],{"id":29,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":94,"show_sort_weight":95,"slug":96},"Cómic",60,"comic",{"id":98,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":99,"show_sort_weight":95,"slug":100},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":102,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":103,"show_sort_weight":95,"slug":104},38,"Examen","exam",{"id":106,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":107,"show_sort_weight":95,"slug":108},44,"General","general",{"id":110,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":111,"show_sort_weight":95,"slug":112},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":114,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":115,"show_sort_weight":95,"slug":116},37,"Literatura","literature",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":12,"show_sort_weight":95,"slug":118},"story-novel",{"id":120,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":121,"show_sort_weight":95,"slug":122},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":124,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":125,"show_sort_weight":95,"slug":126},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":128,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":129,"show_sort_weight":95,"slug":130},24,"Tecnología","technology"]