[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-106238-es":3,"doc-seo-106238-110":28,"detail-sidebar-cat-0-es-110":89},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":4,"is_deleted":4,"is_public":20,"is_downloadable":20,"audit_status":20,"page_count":21,"language":22,"language_code":23,"site_id":24,"html_lang":23,"table_of_contents":25,"faqs":26,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":27,"read_time":11},106238,8796095360427,"Lucas Martin","https://ap-avatar.wpscdn.com/davatar_994ba38a5ba835b3df7d355c54d3ed8d",22,"Relatos y Novelas","Iin ntiuxí tí va'a káchíñu kúú-rí - The Hardworking Hen","Relato animal tradicional sobre una gallina trabajadora que busca comida y enfrenta dificultades con constancia. La historia muestra conversaciones entre personajes y decisiones que se van encadenando: la gallina pregunta, recibe orientación, realiza tareas y continúa aun cuando aparecen obstáculos. A través de escenas de búsqueda y preparación, el cuento resalta la perseverancia, el valor del trabajo y la cooperación comunitaria, llevando a un cierre donde la protagonista logra avanzar gracias a su determinación.","̱  \nIin ntiuxí tí va'a  \nkáchíñu kúú-rí  \nThe Hardworking Hen  \nTu̠'un na̠ ñuu Ki̠yaa  \nMixtec, Western Juxtlahuaca Animal Stories  \nIin ntiuxí tí va̱'a káchíñu kúú-rí The Hardworking Hen  \nÑá tia̠a kuénto yó'o: Faustina Melo Rendón ̠ ̠ ̠ ̠  \nRa sakuiso tachí-ra: JN Martin  \nImages by Arte para la Alfabetización en México, © 2012 Instituto Lingüístico de Verano, A.C. CC BY-NC-SA 4.0.  \nMixtec, Western Juxtlahuaca Coicoyan de las Flores, Oaxaca, Mexico  \nCopyright © 2025, JN Martin  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)  \nYou may not use this work for commercial purposes. You may adapt and add to this work, but you may distribute the resulting work only under the same or similar license to this one. You must keep the copyright and credits for authors, illustrators, etc.  \nIin ichí iin ntiuxí lo'o ntíso-rí nto̱'ó-rí, ra ntɑ̠ki'in-rí kua̱'a̱n-rí ichí. Mǎ'ñu ichí ra nta̱ni̱'í-rí iin xikó'ó ni̱xi̱tia̱ nti'i nu̱ní ini-ña̠, ranta̠ki'in-rí nu̱ní sá káchi-rí saá,  \n“Ná ntaki'in-yó nu̱ní ra ku̱'u̱n-ña̠ xí'in-yó ve'e-yó, ra ikán chi'i-yó-ña̠, ra ntukua̱'á va̱'a-ña̠, ra ná koo kua̱'á nií nu̱ú-yó,”̱  \nka'án-rí.  \ṉ ̱ ̱ ̱ ̠  \nRa ikán ntachi'í-rí nuní ra kua'an-ña xí'in-rí ve'e-rí.  \nRa ni̱xa̱a̱ ki̱í ña̱ chi'i-rí, ra ki̱xáá-rí tá'ví-rí ñu'ú, ra sá káchi-rí saá,“Yoo kúú-na̠ chintieé yu̱'u̱?”  \nTá nti̠'i xi̠ni-rí xíka iin ti̠na, ra ni̱ka̱'a̱n-rí xí'in-rí,“Á kuvi chintieé lo'o-ún yu̱'u̱ ná ta'ví-yó ñu'ú ra kana lo'o nu̱ní kuxiyó?” ka̠chi-rí xí'in ti̠na.  \nRa nta̱kuiin ti̠na káchi-rí saá,“Kökúni̠-i̠ kachíñu-i̠ chi kökúna'á-i̠,” káchi ti̠na.  \n“Va̱'a va, átu küvi,” kchi ntiuxí lo'o xí'in-rí. Ra k tukuntiuxí lo'o káchíñu-rí.  \ṉ ̱ ̱ ̱ ̠  \nRa santi'i-rí ta'ví-rí ñu'ú ta saá kixáá-ri chí'i-rí nuní. Tá nti'i  \nra ni̱ya̱'a iin ti̱xǔ'ú ra sá káchi ntiuxí lo'o saá xí'in-rí,“Á chintieé lo'o-ún yu̱'u̱ ná chi'i-yó nu̱ní xí'in-i̠?”  \nRa sá nta̱kuiin ti̱xǔ'ú káchi-rí saá,“Kökúna'á-i̠ chintieé-i̠ yó'o̱ chi ra̱ kúkun kúú-i̠, ra ña̱'a va kua̱'a̱n yu̱'u̱ ntukún-i̠ kuxi-i̠,”̠ ̱ ̱  \nkachi-rí ra kua'an-rí.  \n“Va̱'a va,” ka̠chi ntiuxí lo'o. Ra ntu̱ku̱ntieé-rí ka̱chíñu míí tú'un saá-rí.  \nTá nti̠'i ra ki̱xáá kána itu. Ra ka̠na nǎ'a yu̱ku̱ xa̱'á-ña̠, ra  \n̠ ̱ ̱ ̱ ̠  \nntaki'in-rí kua'an-rí kachíñu-rí xa'á itu-rí. Ra tá nti'i ra ikán ̱ ̱  \nntani'í-rí iin kolo.  \n̠  \n“Na kúú-a íkán-ún?” káchi kolo xí'in-rí.  \n“Yó'o sáchíñu-i̠ tú'ún-i̠ lo'o yu̱ku̱ . Na'a chintieé lo'o-ún yu̱'u̱ ná kachíñu-yó, ra taxi-i̠ kuxi-ún,” ka̠chi-rí xí'in kolo.  \nRa saá káchi kolo saá,“Kökúna'á yu̱'u̱ . Íyo nu̱ú ku̱'u̱n-i̠,”̠  \nkachi kolo xí'in-rí.  \n“Va̱'a va, iinka ki̱í chintieé-ún yu̱'u̱ átu saá,” ka̠chi-rí.  \nTá nt'i x 'nu itu-rí ra ku 'n-rí sákee-rí. Nták-rí sákee-rí, ra ni̱ya̱'a iin kini̱ lo'o.  \n“Na kúú-a̠ íkán-ún,” ka̠chi kini̱ lo'o xí'in-rí.  \n“Ñá sákee kúú-i̠. Na'a chintieé-ún yu̱'u̱” ka̠chi-rí xí'in-rí.  \nRa sá nta̱kuiin kini̱ lo'o káchi-rí saá,“Kökúna'á-i̠ chi ti̱ntuyú kua̱'a̱n-i̠ ntukún-i̠ kaxí-i̠,” ka̠chi-rí xí'in-rí, ra kua̱'a̱n-rí.  \n“Va̱'a va,” ka̠chi-rí, ra saá sa̱nti'i-rí sa̱kee-rí.  \nRa ki̱xa̠a̠-rí ve'e-rí. Ra nti̠'i saá ki̱xáá-rí chika̱a̱-rí xá'a, ra ki̱xáá ntíko-rí. Ku̱yachín iin chítu nu̱ú tiáá-rí xi̱tá, ta sá káchintiuxí lo'o xí'in-rí,“Na'a chintieé-ún yu̱'u̱ ná ntiko-yó ra taxi-i̠ xi̱tá kuxi-ún,” ka̠chi-rí.  \n“Küvi chi kuchi yuxán nta'á-i̠, ra kökúni̱-i̠ ntuya̱kua̱-ña̠,”̠  \nkachi chítu.  \n“Va̱'a va,” ka̠chi ntiuxí lo'o. Saá ra ka̠na chítu kua̱'a̱n-rí.","cbCaipXb4UCPCyG4","https://ap.wps.com/l/cbCaipXb4UCPCyG4","pdf",5320763,1,14,"Spanish","es",110,"# Iin ntiuxí tí va'a káchíñu kúú-rí - The Hardworking Hen","[{\"question\":\"¿De qué trata el cuento de la gallina trabajadora?\",\"answer\":\"El relato sigue a una gallina que busca y obtiene alimento mediante acciones insistentes y apoyo de otros personajes.\"},{\"question\":\"¿Qué papel tienen las conversaciones entre personajes?\",\"answer\":\"Las conversaciones guían a la protagonista con instrucciones, preguntas y respuestas que impulsan los siguientes pasos de la historia.\"},{\"question\":\"¿Qué valores resalta la historia?\",\"answer\":\"Destaca la perseverancia, el trabajo constante y el esfuerzo para superar obstáculos hasta lograr un avance.\"}]",1784428473,{"code":4,"msg":29,"data":30},"ok",{"site_id":24,"language":23,"slug":31,"title":13,"keywords":32,"description":14,"schema_data":33,"social_meta":84,"head_meta":86,"extra_data":88,"updated_unix":27},"iin-ntiuxi-ti-vaa-kachinu-kuu-ri-the-hardworking-hen","",{"@graph":34,"@context":83},[35,52,66],{"@type":36,"itemListElement":37},"BreadcrumbList",[38,42,46,49],{"item":39,"name":40,"@type":41,"position":20},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":43,"name":44,"@type":41,"position":45},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":47,"name":12,"@type":41,"position":48},"https://docshare.wps.com/es/document/relatos-y-novelas/",3,{"item":50,"name":13,"@type":41,"position":51},"https://docshare.wps.com/es/document/iin-ntiuxi-ti-vaa-kachinu-kuu-ri-the-hardworking-hen/106238/",4,{"url":50,"name":13,"@type":53,"author":54,"headline":13,"publisher":56,"fileFormat":59,"inLanguage":23,"description":14,"dateModified":60,"datePublished":60,"encodingFormat":59,"isAccessibleForFree":61,"interactionStatistic":62},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":55},"Person",{"url":39,"name":57,"@type":58},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-19",true,{"@type":63,"interactionType":64,"userInteractionCount":4},"InteractionCounter",{"@type":65},"ViewAction",{"@type":67,"mainEntity":68},"FAQPage",[69,75,79],{"name":70,"@type":71,"acceptedAnswer":72},"¿De qué trata el cuento de la gallina trabajadora?","Question",{"text":73,"@type":74},"El relato sigue a una gallina que busca y obtiene alimento mediante acciones insistentes y apoyo de otros personajes.","Answer",{"name":76,"@type":71,"acceptedAnswer":77},"¿Qué papel tienen las conversaciones entre personajes?",{"text":78,"@type":74},"Las conversaciones guían a la protagonista con instrucciones, preguntas y respuestas que impulsan los siguientes pasos de la historia.",{"name":80,"@type":71,"acceptedAnswer":81},"¿Qué valores resalta la historia?",{"text":82,"@type":74},"Destaca la perseverancia, el trabajo constante y el esfuerzo para superar obstáculos hasta lograr un avance.","https://schema.org",{"og:url":50,"og:type":85,"og:title":13,"og:site_name":57,"og:description":14},"article",{"robots":87,"canonical":50},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":24},{"code":4,"msg":5,"data":90},[91,96,100,104,108,112,116,118,122,126],{"id":92,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":93,"show_sort_weight":94,"slug":95},39,"Cómic",60,"comic",{"id":97,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":98,"show_sort_weight":94,"slug":99},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":101,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":102,"show_sort_weight":94,"slug":103},38,"Examen","exam",{"id":105,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":106,"show_sort_weight":94,"slug":107},44,"General","general",{"id":109,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":110,"show_sort_weight":94,"slug":111},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":113,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":114,"show_sort_weight":94,"slug":115},37,"Literatura","literature",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":12,"show_sort_weight":94,"slug":117},"story-novel",{"id":119,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":120,"show_sort_weight":94,"slug":121},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":123,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":124,"show_sort_weight":94,"slug":125},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":127,"doc_module":4,"doc_module_name":44,"category_name":128,"show_sort_weight":94,"slug":129},24,"Tecnología","technology"]