[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-94328-es":3,"doc-seo-94328-110":30,"detail-sidebar-cat-0-es-110":91},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":20,"is_deleted":4,"is_public":21,"is_downloadable":21,"audit_status":21,"page_count":22,"language":23,"language_code":24,"site_id":25,"html_lang":24,"table_of_contents":26,"faqs":27,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":28,"read_time":29},94328,549758146520,"Patrick","https://ap-avatar.wpscdn.com/avatar/80002397d8c0411e94?_k=1775819394049821470",22,"Relatos y Novelas","El correcaminos y el zopilote - Mixteco de Encino Amarillo","Cuento bilingüe en lengua mixteca de Encino Amarillo que narra el encuentro entre el correcaminos y el zopilote y la manera en que ambos interactúan con el espacio y los seres del entorno. El texto presenta diálogos y acciones sucesivas donde un personaje pregunta por la finalidad de las travesías y el otro responde con una explicación vinculada al alimento y al camino. La historia muestra cómo la comunidad y la naturaleza se reflejan en costumbres, decisiones cotidianas y comprensión mutua mediante la voz de los protagonistas.","Ntikuíyó xíꞌin lanko  \nEl correcaminos y el zopilote  \nMixteco de Encino Amarillo  \nNtikuíyó xíꞌin lanko  \nEl correcaminos y el zopilote  \nMixteco de Encino Amarillo  \nGabriel Ramírez Morelos  \nPublicado por el  \nInstituto Lingüístico de Verano, A. C.  \nOaxaca de Juárez  \nAsesor lingüístico: Bruce Beatham  \nAsesora de ortografía: Candice Beatham  \nCopyright © 2023, Instituto Lingüístico de Verano, A. C  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)  \nSe puede hacer uso comercial de esta obra. Se puede adaptar y añadir algúncontenido de esta obra. Sin embargo, la nueva producción solo se puede distribuir bajo una licencia igual o similar a esta. Se debe mantener el derecho de autor así como los créditos de los autores, ilustradores, etc.  \nImágenes del proyecto \"Arte para la Alfabetización en Mexíco\",(C) 2012 por el Instituto Lingüístico de Verano, A.C. Se usan bajo una licencia Creative Commons Atribución-CompartirIgual:  \n[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.es](http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.es).  \nPrimera edición  \nEl correcaminos y el zopilote  \nMixteco de Encino Amarillo  \njmx 23‑020 .5C  \nOaxaca de Juárez  \nIin ichí iin ntikuíyó íyo‑rí iin ñuu ntáꞌvi. Iin kií kana‑rí kuaꞌan‑rí iinka ñuu ntukún‑rí  \ṉ ̱ ̱ ̱  \nchiñu kachíñu‑rí, saá ra ni̱xa̱a̱‑rí iin ñuu nu̱úíyo chiñu, ra ikán ni̱xa̱a̱‑rí iin veꞌe ra̱ chêe.  \nRa ikán ni̱ka̱ꞌa̱n‑rí xíꞌin míí ra̱ chêe ikán,ña̱ ná taxi‑ra̱ veꞌe‑ra̱ koo‑rí, ra kachíñu‑rí xíꞌin‑ra̱ . Ra, \"va̱ꞌa\" ka̱chi‑ra̱ xíꞌin‑rí.  \nSuu míí ntikuíyo ikán nu̱ú ya̱a̱ va̱ꞌakáchíñu‑rí: táꞌví‑rí ñuꞌú xíꞌin si̱nti̱kí, chíꞌi‑rí itu, sákuntoo‑rí nu̱ú ñuꞌú, xítu‑rí itu.  \nRa xíka‑rí xíꞌin míí ra chêe ikán  \ṉ  \nkáchíñu‑rí ntiꞌi ki̱í, ra nuni kúntáꞌviini‑na̱‑rí, chi nu̱ú ya̱a̱ va̱ꞌa káchíñu‑rí. Míí ra̱ chêe ikán íyo ñá síꞌi‑ra̱, ra íyo iin se̱ꞌe‑ra̱ .  \nRa sꞌe síꞌi‑r kúú‑ñá xáꞌa̱n xíꞌin ña̱ꞌa xíxi míí nti̱kuíyó, nu̱ú xíka‑rí káchíñu‑rí.  \nRa iin kií xini soꞌo‑rí ña káꞌan míí ra  \ṉ ̱ ̱ ̱ ̱ ̱ chêe ikán xíꞌin ñá síꞌi‑ra ña ná  \ṉ ̱  \nsátanta̱ꞌá‑na̱‑rí xíꞌin se̱ꞌe síꞌi‑na̱ . Ra ni̱yǔꞌu‑rí, tá xi̱ni so̱ꞌo‑rí ña̱ ikán, ra nti̱ku̱n nti̱kó ko̱o‑ríñuu‑rí ña̱ ni̱yǔꞌu‑rí ña̱ xi̱ni so̱ꞌo‑rí ikán.  \nRa tá ki̱xa̱a̱‑rí ñuu‑rí, xi̱ni‑rí iin lanko míí ikán, ta ku̱yachin‑rí míí nu̱ú íyo lanko ikán, ra ki̱xáá‑rí ntátúꞌun‑rí xíꞌin míí lanko, káchi‑rí saá:  \n―Lanko, ¿á kökúni̱‑ún ku̱ꞌu̱n‑únkachíñu‑ún, chi yóꞌo ni̱xa̱ꞌa̱n‑i̱ ka̱chíñu‑i̱, ranu̱ú ya̱a̱ íyo chiñu, ta nuni kúntáꞌvi ini ñaꞌá‑na̱, ta va̱ꞌa nuni sákuxi ñaꞌá‑na̱, á kökúni̱‑ún ku̱ꞌu̱n‑ún?―káchi míí ntikuíyó.  \nNta̱kuiin míí lanko káchi‑rí saá:  \n―Va̱ꞌa, chi ku̱ꞌu̱n va‑i̱, chi yóꞌo köo miíña̱ꞌa kuxi‑yó.  \nSaá ra, nta̱kiꞌin lanko kua̱ꞌa̱n va‑rí, míí nu̱ú ni̱xa̱ꞌa̱n ntikuíyó ikán, ra ni̱xa̱a̱‑rí veꞌenu̱ú ni̱xi̱yo ntikuíyó.  \nRa kixáá‑rí xíka‑rí káchíñu‑rí xíꞌin míí ra  \ṉ ̱  \nchêe ikán: táꞌví‑rí xíꞌin si̱nti̱kí, ra xáꞌa̱n mííñá loꞌo ikán xíꞌin ña̱ꞌa xíxi‑rí, suu nu̱ú ya̱a̱ kini xáꞌa̱n‑rí, chi nina ku̱ñu̱ tiáꞌyu̱ xíxi‑rí.","cbCaig6lTMYZIXcb","https://ap.wps.com/l/cbCaig6lTMYZIXcb","pdf",560313,3,1,17,"Spanish","es",110,"# El correcaminos y el zopilote\n## Mixteco de Encino Amarillo\n## Personajes y encuentro","[{\"question\":\"¿Quiénes son los personajes principales del cuento?\",\"answer\":\"El cuento presenta al correcaminos y al zopilote como protagonistas de la historia.\"},{\"question\":\"¿De qué trata la interacción entre el correcaminos y el zopilote?\",\"answer\":\"La narración incluye diálogos y acciones que muestran cómo se relacionan y cómo comprenden el propósito de sus desplazamientos.\"},{\"question\":\"¿En qué lengua aparece el texto?\",\"answer\":\"El material está en mixteco de Encino Amarillo, tal como indica el propio título.\"}]",1784339441,26,{"code":4,"msg":31,"data":32},"ok",{"site_id":25,"language":24,"slug":33,"title":13,"keywords":34,"description":14,"schema_data":35,"social_meta":86,"head_meta":88,"extra_data":90,"updated_unix":28},"el-correcaminos-y-el-zopilote-mixteco-de-encino-amarillo","",{"@graph":36,"@context":85},[37,53,68],{"@type":38,"itemListElement":39},"BreadcrumbList",[40,44,48,50],{"item":41,"name":42,"@type":43,"position":21},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":45,"name":46,"@type":43,"position":47},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":49,"name":12,"@type":43,"position":20},"https://docshare.wps.com/es/document/relatos-y-novelas/",{"item":51,"name":13,"@type":43,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/el-correcaminos-y-el-zopilote-mixteco-de-encino-amarillo/94328/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":24,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":62,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":63,"interactionStatistic":64},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":41,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-27","2026-07-18",true,{"@type":65,"interactionType":66,"userInteractionCount":20},"InteractionCounter",{"@type":67},"ViewAction",{"@type":69,"mainEntity":70},"FAQPage",[71,77,81],{"name":72,"@type":73,"acceptedAnswer":74},"¿Quiénes son los personajes principales del cuento?","Question",{"text":75,"@type":76},"El cuento presenta al correcaminos y al zopilote como protagonistas de la historia.","Answer",{"name":78,"@type":73,"acceptedAnswer":79},"¿De qué trata la interacción entre el correcaminos y el zopilote?",{"text":80,"@type":76},"La narración incluye diálogos y acciones que muestran cómo se relacionan y cómo comprenden el propósito de sus desplazamientos.",{"name":82,"@type":73,"acceptedAnswer":83},"¿En qué lengua aparece el texto?",{"text":84,"@type":76},"El material está en mixteco de Encino Amarillo, tal como indica el propio título.","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":87,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":89,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":25},{"code":4,"msg":5,"data":92},[93,98,102,106,110,114,118,120,124,128],{"id":94,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":95,"show_sort_weight":96,"slug":97},39,"Cómic",60,"comic",{"id":99,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":100,"show_sort_weight":96,"slug":101},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":103,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":104,"show_sort_weight":96,"slug":105},38,"Examen","exam",{"id":107,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":108,"show_sort_weight":96,"slug":109},44,"General","general",{"id":111,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":112,"show_sort_weight":96,"slug":113},41,"Investigación e Informes","research-report",{"id":115,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":116,"show_sort_weight":96,"slug":117},37,"Literatura","literature",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":12,"show_sort_weight":96,"slug":119},"story-novel",{"id":121,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":122,"show_sort_weight":96,"slug":123},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":125,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":126,"show_sort_weight":96,"slug":127},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":129,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":130,"show_sort_weight":96,"slug":131},24,"Tecnología","technology"]