[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"doc-detail-59203-es":3,"doc-seo-59203-110":30,"detail-sidebar-cat-0-es-110":83},{"code":4,"msg":5,"data":6},0,"success",{"doc_id":7,"user_id":8,"nickname":9,"user_avatar":10,"doc_module":4,"category_id":11,"category_name":12,"doc_title":13,"doc_description":14,"doc_content":15,"file_id":16,"file_url":17,"file_type":18,"file_size":19,"view_count":20,"is_deleted":4,"is_public":21,"is_downloadable":21,"audit_status":21,"page_count":22,"language":23,"language_code":24,"site_id":25,"html_lang":24,"table_of_contents":26,"faqs":27,"seo_title":13,"seo_description":14,"update_tm":28,"read_time":29},59203,2336464648322,"Aria","https://ap-avatar.wpscdn.com/avatar/2200025388227c56fec?_k=1778556882303663488",41,"Investigación e Informes","Aymara Mark a Plan Nacional de Desarrollo y Plan Sectorial de Educación 2006 - 2022 Estadística e-192","El documento presenta una compilación y contextualización de investigaciones vinculadas a la Universidad Indígena Boliviana Aymara “Tupak Katari” (UNIBOL-A “TK”), con énfasis en la producción científica en áreas productivas, culturales e históricas. Se describe la creación del Instituto de Investigaciones de la Cultura y Lengua Aymara en colaboración con la ACCD, y se detallan libros publicados hasta 2012 y los ocho presentados en 2013, incluyendo estudios sobre tecnología de alimentos, educación en valores, liderazgo, empresas comunitarias y relatos históricos universitarios.","AYMARA MARKAmayacht’asisa, irnaqasa t’aqhisiñata  \nmistsupxañani  \nBernardino Huallpa Chura  \nChuqi Yapu – Bolivia  \nLlumpaqa 2013  \nAymara Aru, Saranakasxata Yatxataña Uta (IICLA), Universidad Indígena  \nBoliviana Aymara “Tupak Katari”(UNIBOL)  \nC AYMARA MARKA;  \nMayacht’asisa irnaqasa t’aqhisiñata mistsupxañani  \nJilïri irpiri: Pelagio Pati Paco  \nSullkajilïri irpiri: Lucio Choquehuanca Yujra  \nIICLA irpiri: Benigno Callizaya Ojeda  \nYatxatiri: Bernardino Huallpa Chura  \nQHANAÑCHAÑATAKI: AYMARA MARKA: AYLLUNAKANA IRNAQAWIXA MAYJT’AWAYI- T’AQHISIÑPACHA UÑSTATAPAT’AQHISIÑAPACHA UTJASKATAPAKI/ QILLQATANAKATA AMUYT’AÑATAKI-KAMSAÑSAMUNIEMPRESAPRIVADA-EMPRESA ESTATAL- COOPERATIVA- EMPRESA COMUNITARIA/ JUPHAYAPUCHAÑA-MAYACHT’ASISA IRNAQASA-JUPHA YAPUCHASINAT’AQHISIÑATA MISTSUSIPKI/ KUNJAMSA MAYACHT’ASISAIRNAQAÑA/ LECHE CH’AWAÑA/EMPRESA COMUNAL-AMUYU AMTA WAKT’AYAÑA.  \nIICLA uksana yatxatirinaka:  \nBenigno Callizaya Ojeda Justino Callisaya Acero Maximo Quisbert Quispe Waldo D. Mamani Cahuaya Irma Rojas Garay Honorio Limachi Choque Bernardino Huallpa Chura  \nPanka pata julli apsuri: Ramiro Cruz Cutile  \nPanka pata julli: Carmelo Flores Laura pataka paya tunka kimsani maranitapata, uraqpachata taqita sipana jilïriwa.  \nPanka pata wakt’ayiri, wakichiri: Carlos Ramiro Molina Limachi Panka manqha luriri: Miguel Zambrana “Idea 360º”  \nPanka apsuri: Artes Gráficas “SAN MARTIN”  \nMathapi jakhu kamachi: 4-1-215-13 P.O.  \nJiwasa Markana amuyt’ajakhu chimpu: 1-1158/2013 ISBN-jakhu: 978-99954-831-6-6  \nNayriri utt ’a: UNIBOL –A- “TK” Plaza Elizardo Pérez s./n. Cantón Warisata Municipio de Achacachi-Provincia Omasuyos.  \nPayïri utt ’a: Localidad Cuyahuani-Municipio de Huarina-Provincia Omasuyos. Art’a jakhu: 2895295 – 010-22136229.  \nIwxa qillqa apiri: [info@utupakkatari.edu.bo](info@utupakkatari.edu.bo), [Web. www.utupakkatari.edu.bo](Web. www.utupakkatari.edu.bo)  \nAka pankaxa Universidad Indígena Boliviana Aymara “Tupak Katari”jach’a yatiqañautana apsutawa, ukhamarusa 1322 kamachimpi uñjatawa.  \nUTJIRINAKA  \nUÑACHT’A......................................................................................................... 5  \nQALLTA ARUNAKA .......................................................................................... 9  \n1. NAYRIRIPHAT’A: UÑACHT’AWI, NAYRAPACHATAJICHHAPACHKAMAXA KUNJAMSAAYLLUNAKANA IRNAQAWIXA MAYJT’AWAYI (FORMA COMUNAL) .......................................................... 19  \n1.1. Janira español jaqinaka purinkipana (Antes de 1532) ................................... 20  \n1.2. T’aqhisiñpacha – ciclo colonial (Mundo al revés 1532-1825) ....................... 25  \n1.3. Jichhapacha-contemporánea (1825-2013) ..................................................... 30  \n2. PAYÏRIPHAT’A: QILLQATANAKATA AMUYT’AÑATAKI, KAMSAÑSAMUNI: EMPRESAPRIVADA, ESTATAL, COOPERATIVAUKHAMARAKI EMPRESA COMUNITARIA ............................................................................ 45  \n2.1 Qallta (Acumulación originaria) Capitalismo (Privada/Estatal), Socialismo de Estado, Cooperativismo ukhamaraki Comunitario....................................... 45  \n2.2 Organización técnica-división social del trabajo ........................................... 62  \n2.3 Jilt’anaka katuntasirinaka ............................................................................. 65  \n2.4 Ch’ama ch’iwrsuña ...................................................................................... 65  \n3 KIMSIRI PHAT’A. Municipio de Salinas suyu Garci Mendoza (Oruro) uksanxa, 1992 marata 2012 marakamaxa kunjamsa mayacht’asisa irnaqasa jupha yapuchasina t’aqhisiñata mistsusipki......................................................................................... 71  \n4 PUSIRI PHAT’A: AylluAvichaca (Achacachi-La Paz) uksanxa 1990 marata 2013  \nmarakamaxa, kunjamsa mayacht’asisa irnaqasa Leche ch’awañampi t’aqhisiñata mistsusipki............................................................................................................ 105  \n5 PHISQH","cbCaivDzYBDPbveJ","https://ap.wps.com/l/cbCaivDzYBDPbveJ","pdf",2879344,3,1,164,"Spanish","es",110,"# Presentacion\n## Propósito y creación del Instituto\n## Publicaciones previas y libros presentados en 2013\n# Estructura de contenidos\n## Unidad 1: Forma comunal y ciclos históricos\n## Unidad 2: Acumulación, organización técnica y división del trabajo\n## Unidad 3: Municipio de Salinas suyu y periodos de estudio\n## Unidad 4: Ayllu Avichaca y periodos de estudio\n## Unidad 5: Aymara marca, empresa y construcción de conocimiento\n# Tukuya arunaka y yanapiri pankanaka","[{\"question\":\"Qué temas abordan los libros presentados en 2013?\",\"answer\":\"Los libros incluyen investigaciones sobre relato histórico de la UNIBOL-A “TK”, tecnología de alimentos ligada a seguridad y soberanía alimentaria, educación en valores para niños, liderazgo en la construcción organizacional y empresas comunitarias, entre otros.\"}]",1783940786,253,{"code":4,"msg":31,"data":32},"ok",{"site_id":25,"language":24,"slug":33,"title":13,"keywords":34,"description":14,"schema_data":35,"social_meta":78,"head_meta":80,"extra_data":82,"updated_unix":28},"aymara-marka-national-development-plan-and-education-sector-plan-2006-2022-statistics-e-192","",{"@graph":36,"@context":77},[37,53,68],{"@type":38,"itemListElement":39},"BreadcrumbList",[40,44,48,50],{"item":41,"name":42,"@type":43,"position":21},"https://docshare.wps.com","Home","ListItem",{"item":45,"name":46,"@type":43,"position":47},"https://docshare.wps.com/es/document/","Document",2,{"item":49,"name":12,"@type":43,"position":20},"https://docshare.wps.com/es/document/investigación-e-informes/",{"item":51,"name":13,"@type":43,"position":52},"https://docshare.wps.com/es/document/aymara-marka-national-development-plan-and-education-sector-plan-2006-2022-statistics-e-192/59203/",4,{"url":51,"name":13,"@type":54,"author":55,"headline":13,"publisher":57,"fileFormat":60,"inLanguage":24,"description":14,"dateModified":61,"datePublished":62,"encodingFormat":60,"isAccessibleForFree":63,"interactionStatistic":64},"DigitalDocument",{"name":9,"@type":56},"Person",{"url":41,"name":58,"@type":59},"DocShare","Organization","application/pdf","2026-07-28","2026-07-13",true,{"@type":65,"interactionType":66,"userInteractionCount":20},"InteractionCounter",{"@type":67},"ViewAction",{"@type":69,"mainEntity":70},"FAQPage",[71],{"name":72,"@type":73,"acceptedAnswer":74},"Qué temas abordan los libros presentados en 2013?","Question",{"text":75,"@type":76},"Los libros incluyen investigaciones sobre relato histórico de la UNIBOL-A “TK”, tecnología de alimentos ligada a seguridad y soberanía alimentaria, educación en valores para niños, liderazgo en la construcción organizacional y empresas comunitarias, entre otros.","Answer","https://schema.org",{"og:url":51,"og:type":79,"og:title":13,"og:site_name":58,"og:description":14},"article",{"robots":81,"canonical":51},"index,follow",{"doc_id":7,"site_id":25},{"code":4,"msg":5,"data":84},[85,90,94,98,102,104,108,112,116,120],{"id":86,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":87,"show_sort_weight":88,"slug":89},39,"Cómic",60,"comic",{"id":91,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":92,"show_sort_weight":88,"slug":93},43,"Estilo de Vida","lifestyle",{"id":95,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":96,"show_sort_weight":88,"slug":97},38,"Examen","exam",{"id":99,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":100,"show_sort_weight":88,"slug":101},44,"General","general",{"id":11,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":12,"show_sort_weight":88,"slug":103},"research-report",{"id":105,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":106,"show_sort_weight":88,"slug":107},37,"Literatura","literature",{"id":109,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":110,"show_sort_weight":88,"slug":111},22,"Relatos y Novelas","story-novel",{"id":113,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":114,"show_sort_weight":88,"slug":115},42,"Religión y Espiritualidad","religion-spirituality",{"id":117,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":118,"show_sort_weight":88,"slug":119},40,"Salud y Atención Médica","healthcare",{"id":121,"doc_module":4,"doc_module_name":46,"category_name":122,"show_sort_weight":88,"slug":123},24,"Tecnología","technology"]